75 lat Piasta Gliwice – Złota Sekcja, część 1

Szermierka jest sportem wyjątkowym. Aby w tej dyscyplinie osiągnąć sukces, niezbędne jest połączenia wielu cech: wytrwałości, sprawności fizycznej, refleksu, inteligencji, umiejętności podejmowania decyzji w ułamkach sekundy, odwagi.

Droga do tytułów mistrzowskich jest długa i zazwyczaj trwa wiele lat. Gliwicki Klub Sportowy „Piast” jest klubem z którego wywodzą się najlepsi polscy trenerzy i zawodnicy władający białą bronią.

 Złota sekcja

Początki szermierki w dzisiejszym GKS „Piast” nierozerwalnie związane są z osobą Antoniego Franza i dlatego też od przypomnienia jego sylwetki zaczniemy naszą opowieść o sukcesach florecistów, szablistów i szpadzistów. Tońko, bo tak nazywali  go przyjaciele urodził się 26 stycznia 1905 r. we Lwowie.  Był uniwersalnym zawodnikiem, a potem trenerem.  Władał szpadą, szablą i floretem. Od początku związał się z Lwowskim Klubem Szermierczym w którym pracowali m.in.: Antoni Bąkowski,  Tadeusz Friedrich i Jan Pieczyński, miał więc wyśmienitych nauczycieli. Już przed wojną należał do krajowej czołówki. Wprawdzie nie udało mu się zdobyć indywidualnego tytułu mistrza Polski, ale  w 1933 r.  w szablowej drużynie KSZ Lwów sięgnął po złoty medal w tej najważniejszej imprezie w kraju. Rok później  walcząc szpadą zajął trzecią lokatę w M.P. Konsekwencją tego było powołanie do reprezentacji na Igrzyska Olimpijskie w Berlinie. Występy indywidualne zakończył w eliminacjach. Dużo lepiej powiodło się w turnieju drużynowym, w którym razem z kolegami został sklasyfikowany na miejscach 5-8.

W 1945 roku trafił do Gliwic. Antoni Franz zasłynął w naszym mieście i na Śląsku jako niestrudzony organizator i zagorzały propagator szermierki. To on założył sekcję w Piaście i był pierwszym trenerem. Pomagał także innym powstającym w tym czasie klubom w śląskim regionie. Przez parę lat po wojnie był jeszcze czynnym zawodnikiem. Po raz ostatni na planszy wystąpił w 1951 r. na ogólnopolskim turnieju w szpadzie, w którym zwyciężył nie przegrywając ani jednego pojedynku. Z planszy zszedł więc niepokonany.

Antoni Franz miał wielki dar wyławiania talentów. Pod jego okiem ćwiczył Horst Tell. U niego też zaczynali przygodę z szermierką: Krzysztof Głowacki, Edelgarda Salbach, Genowefa Kuszmir-Wojtasik i Egon Franke. Posiadał jeszcze jeden, wyjątkowy talent – pięknie rysował. Jego ilustrację przedstawiające metody szkoleniowe  w swoich książkach wykorzystali  m.in. Edoardo Mangiarotti oraz Zbigniew Czajkowski.

Zmarł 16 lipca 1965 r. Odszedł jednak spełniony. Rok wcześniej bowiem doczekał się wspaniałego sukcesu. Jego wychowanek Egon Franke, prowadzony przez Zbigniewa Czajkowskiego  sięgnął po złoty, olimpijski medal. Od roku 1968 w Gliwicach odbywa się Memoriał Antoniego Franza na który zjeżdża cała Polska czołówka, a także szermierze zza granicy.

Dwa kluby

W 1952 roku Piast (wtedy Stal) Gliwice był jednym z największych klubów w Polsce. W wyniku odgórnej decyzji dokonano jednak rozbioru klubu. Szermierzy przyłączono do „Budowlanych” Gliwice. Antoni Franz nie pogodził się z tą decyzją i utworzył klub pod nazwą Unia FOCH Gliwice.

Pod koniec 1953 r. w Gliwicach pojawił się Zbigniew Czajkowski, brązowy medalista w drużynie Mistrzostw Świata z Brukseli (1953). Szermierz ZKS „Budowlani” Kraków zamieszkał wprawdzie w Chorzowie, ale upodobał sobie właśnie gliwicki klub. Będąc jeszcze czynnym zawodnikiem – Czajkowski zaczął trenować szermierzy „Budowlanych” Gliwice.

Zbigniew Czajkowski urodził się  5 lutego 1921 r. w Modlinie. To jeden z najbardziej znanych fechmistrzów na świecie, autor ponad 30 książek o szermierce. Wojnę spędził w Wielkiej Brytanii służąc jako marynarz na polskich okrętach.  Do kraju powrócił w 1948 r. Został zawodnikiem „Budowlanych” Kraków i w tym klubie przyszły pierwsze sukcesy na krajowych planszach. W 1950 r. w turnieju indywidualnym zdobył we florecie złoto na mistrzostwach Polski, w 1952 r. – trzecie miejsce we florecie i w 1965 brąz w szabli. W drużynie natomiast w latach 1951, 1952 i 1960 r. wywalczył tytuły mistrzowskie, a w 1953 zajął drugie miejsce. Cztery razy był trzeci (1955, 1956, 1958 i 1960). W szabli zdobył złoto w 1960 r., srebro w 1953 i 1955 r., a brąz w 1950 i 1956 r.  W 1953 r. na mistrzostwach świata w Brukseli  osiągnął największy sukces sportowy jako zawodnik, zdobywając brązowy medal z drużyną w szabli.

Współpraca Antoniego Franza i Zbigniewa Czajkowskiego zaowocowała powołaniem w 1954 r. do życia w Gliwicach  „Ośrodka Szkolenia Szermierczego” pod egidą Centralnej Rady Związków Zawodowych. (CRZZ). Pierwszym odnotowanym sukcesem szermierzy Piasta było zdobycie przez Edelgardę Salbach wicemistrzostwa Polski we florecie. Miało to miejsce w 1956 roku. W tym samym roku pozwolono  klubom wrócić do dawnych nazw. Po reorganizacji, w Gliwicach pojawiły się dwa silne ośrodki szermiercze. Pierwszy przy KS „Piast” prowadzony przez Antoniego Franza. W sekcji tej trenowali m.in. Grażyna Grabara, Waldemar Wojcieszak, Józef Kruczek, Krystian Oprzondek, Andrzej Sanetra i Krzysztof Głowacki. Drugi ośrodek powstał z połączenie Unii Foch z Budowlanymi – GKS Gliwice, bo taką nazwę tą klub przyjął, kierowali Zbigniew Czajkowski i Józef Pastuszko. W sekcji tej znaleźli się m.in. Egon i Piotr Franke, Elżbieta Cymerman, Edelgarda Salbach, Horst Tell, Piotr Wycisk, Albin Majewski, Marian Lachowski. Rywalizacja dwóch silnych ośrodków szermierczych w konsekwencji wyszła obu klubom na dobre.

W 1957 r. Egon Franke we florecie wywalczył srebrny medal na mistrzostwach Polski. Była to zapowiedź późniejszych sukcesów tego szermierza.

W  1960 r. drużyna florecistów w składzie: Zbigniew Czajkowski, Marian Wycisk, Horst Tell i Egon Franke stanęła na najwyższym podium mistrzostw Polski. Oprócz pracy trenerskiej w Gliwicach, Czajkowski pełnił także i inne  funkcje. Był kierownikiem wyszkolenia PZSZ, prowadził  kadrę olimpijską (1959-66), kadrę floretu (1966-69), był członkiem władz PZSZ i Międzynarodowej Federacji Szermierczej

Opracowanie: piast.gliwice.pl – cdn.