Pierwsze gry

26 stycznia 1945 roku po czterodniowych walkach Armia Czerwona zajęła Gliwice. Dotychczasowe instytucje i organizacje niemieckie przestały istnieć. Zastąpiła je radziecka administracja . Dopiero 16 marca pojawia się w Gliwicach administracja polska i rozpoczyna przejmowanie miasta od Armii Czerwonej.   Od tego momentu do Gliwic przybywali masowo przesiedleńcy z kresów wschodnich, zajmując miejsce brutalnie wysiedlanej ludności niemieckiej. Gliwice dla wielu poszukujących nowego miejsca do życia — na zawsze lub na chwilę, gdyby można było powrócić do Lwowa, Stanisławowa czy Drohobycza — wydawały się odpowiednim portem. Duże, pełne zieleni miasto, w którym pełno było miejsc pracy, przyciągało i zachęcało do pozostania. Wśród przybyszów było wielu sportowców, którym wojna przerwała kariery, oderwała od macierzystych zespołów. Nie brakowało ich także wśród miejscowej ludności.

23 maja 1945 roku („o godzinie 16 w lokalu oddziału wojskowej Informacji i Propagandy”) odbyła się w Gliwicach konferencja sportowców, podczas której ustalono, że nowe zespoły powstające na terenie dawnego niemieckiego Śląska powinny szybko rejestrować się i przystępować do zorganizowanych rozgrywek. Jeszcze w tym samym miesiącu Józef Dziura — jeden z założycieli Piasta i pracownik Zarządu Miasta odpowiedzialny za repatriantów —

Pierwszym prezesem klubu został prezydent Gliwic Wincenty Szpaltowski,. Prezesura prezydenta była konsekwencją faktu, że Zarząd Miejski był pierwszym opiekunem i finansowym mecenasem klubu. Oprócz prezydenta Szpaltowskiego w skład Zarządu weszli działacze i sportowcy (głównie piłkarze): Zygmunt Brol, Józef Dziura, Mieczysław Hitnerowicz, Franciszek Konrad, Maksymilian Kunczke, Edward Metzger, Marian Pająk, Eugeniusz Pozdniakow, Marian Prajsner, Antoni Przeliorz, Fryderyk Schimscheiner, Stanisław Stawiński, Jan Tajchman i Ludwik Wyrobek.

W pierwszej drużynie piłkarskiej, formowanej od przełomu maja i czerwca 1945, znaleźli się przede wszystkim repatrianci z kresów wschodnich, głównie lwowiacy. Trzon drużyny tworzyli Edward Metzger, Marian Prajsner, Stanisław Beliczyński, Jan Tajchman (bramkarz) i Mieczysław Hitnerowicz (kapitan drużyny). Jednak w pierwszym składzie Piasta grało kilku Ślązaków — Paweł Piechura, Stefan Ławnik, Przysambor, Wilhelm Malucha, Wilhelm Neugebauer… I działo się to w czasach, gdy ŚlOZPN wydawał dekrety stwierdzające wyraźnie, że „członkiem zarządu klubu może być osoba, co do której nie ma żadnej wątpliwości, że nie jest Niemcem.” Piłkarzom natomiast nakazywano dostarczać urzędowe zaświadczenia o polskości pod rygorem utraty praw zawodnika. Do katalogu futbolowych przewinień trafiło używanie na boisku słów: „tor”, „torman” lub „szpil”, co do których dziś żadne dziecko na Śląsku nie ma wątpliwości, co oznaczają. Prowadząc taką mało subtelną politykę polonizacyjną stworzono wspaniałe pole do waśni, nadużyć, protestów i donosów.

Pierwszym kapitanem sportowym oraz trenerem futbolistów Piasta został były zawodnik Warty Poznań, zastępca dyrektora Zjednoczenia Przemysłu Maszynowego — Feliks Śliwiński, a pierwszym kierownikiem sekcji — Edmund Jarolin.

Wkrótce piłkarze Piasta rozegrali pierwsze oficjalne, choć jeszcze towarzyskie spotkania. Choć za pierwszego przeciwnika piłkarzy Piasta klubowi kronikarze uznają gliwickich kolejarzy — to jednak wcześniej rozegrano mecz z zabrską Concordią. Zapewne zresztą nie były to jedyne spotkania w pierwszych miesiącach działalności klubu. Relacje z tamtych pionierskich czasów są jednak fragmentaryczne i często budzą wątpliwości. Areną gier i treningów futbolistów Piasta było wówczas boisko AZS Gliwice w Parku Chrobrego, w pobliżu dawnego toru wyścigów konnych — późniejszego Stadionu XX-lecia.

Jeśli mowa o datach, to i Piastowi i Kolejarzowi próbowano wmówić pierwszy dzień maja jako datę powstania. O Piaście pisano, że myśl o powołaniu klubu rzucono podczas pierwszego w Gliwicach pochodu 1-majowego. Kolejarz natomiast po prostu taką datę podaje w klubowych dokumentach. Tyle, że jeśli nawet tak było, to dlaczego od rzucenia myśli do powołania Piasta minęło aż półtora miesiąca. Wyraźna wzmianka o utworzeniu KS ZZK Gliwice pojawia się natomiast w krakowskim „Starcie” dopiero 23 lipca 1945. Trzeba więc przyjąć, że z dwóch najstarszych klubów sportowych Gliwic pierwszy powstał Piast, a około miesiąc później Kolejarz.

Nic to w porównaniu z fałszerstwami dziejów innych klubów — przesuwaniem dat powstania o całe dziesięciolecia dla doraźnych propagandowych celów. Nawet Górnikowi Zabrze, żeby nie wspominać o starszych klubach, usiłowano przyspieszyć jeden z jubileuszy o trzy lata wymyślając z powietrza znaną skąd inąd datę… 1 maja 1945.

Tymczasem kolejne niedziele stały pod znakiem rosnącej siły budowanej w trudnych warunkach drużyny piłki nożnej. Szczególnie cenne były zwycięstwo nad chorzowskim AKS i remis z Wisłą — oba zespoły należały do najsilniejszych w kraju. Piłkarze wygrywali mimo braku porządnego boiska i sprzętu. Stroje szyły panie w Spółdzielczości Pracy, buty przerabiano z wojskowych kamaszy lub cywilnych trzewików a piłki kupowano po prostu na czarnym rynku. Kolejni goście — mistrzowie armii — przegrali pierwszy mecz po 10 kolejnych zwycięstwach. Trzeba jednak przyznać, że dzień wcześniej rozegrali ciężki mecz z TSO Fablok Chrzanów. W składzie Orła wystąpiło wielu świetnych piłkarzy krakowskich — między innymi bracia Jabłońscy i bramkarz Henryk Rybicki z Cracovii oraz Kopeć, Dębowski i Wróblewski.

Wkrótce po powstaniu klubu piłkarze Piasta rozpoczęli swoją reprezentacyjną przygodę — na razie w reprezentacji Śląska Opolskiego (od 14 października 1945 do 22 lipca 1950 roku Gliwice należały bowiem, razem z Zabrzem i Bytomiem, do podokręgu i okręgu opolskiego). Stało się to podczas Święta Sportu Opolskiego — wielkiej imprezy zorganizowanej na stadionie w Makoszowach (dawniej „Jahnstadion”) 8 i 9 września 1945 roku, w której udział wzięło aż 406 sportowców. Mecz reprezentacji Opolszczyzny z drugą drużyną Śląska był przy okazji wypełnieniem zobowiązań z okazji „Dnia PZPN” i odbył się zamiast gry Dolny Śląsk — Górny Śląsk planowanej we Wrocławiu. Ten ostatni nie mógł się odbyć z powodu zupełnego niemal braku życia sportowego w stolicy Dolnego Śląska. Tego samego dnia pierwsza drużyna Śląska skompromitowała się w spotkaniu z Krakowem przegrywając aż 2:12.

W ramach uroczystości rozegrano również błyskawiczny turniej piłki, nożnej, w którym KS Piast Gliwice rywalizował z gospodarzami — KS Zabrze oraz RKS Kopalnia Jadwiga Biskupice, RKS Concordia Zabrze, KS Orzeł Sośnica (Gliwice)[1], KS ZZK Gliwice, RKS Odra Koźle, RKS Pogoń Zabrze, RKS Pogoń II Zabrze, ZWM Miechowice, RKS Odra Bobrek[2], KS OM TUR Zabrze, RKS Kopalnia Ludwik Mikulczyce, KS Polonia Bytom, RKS Kopalnia Szombierki[3] i Dom Kultury Kamieniec. Wszystkie mecze trwały 2 razy po 15 minut. Turniej wygrała bytomska Polonia pokonując w finale Kopalnię Ludwik 2:0 (1:0). Piast spotkał się w I rundzie z Polonią, a w ćwierćfinale z Ludwikiem.

21 października 1945 z funkcji prezesa chorzowskiego Ruchu zrezygnował Feliks Kurcz pełniący tę funkcję od stycznia 1939. Sędzia chorzowskiego sądu został bowiem powołany na stanowisko wiceprezydenta Gliwic a zarazem prezesa Piasta. Dla piłkarzy najważniejsze jednak były mistrzostwa Śląska Opolskiego, w których uczestniczyło 30 klubów podzielonych na cztery grupy. Projekt rozgrywek i podziału na grupy opracował tak zwany „komitet pięciu”, który powstał na wniosek ŚlOZPN w Gliwicach 7 października. W jego składzie znaleźli się dwaj działacze Piasta — Fryderyk Schimscheiner i Antoni Przeliorz oraz pp. Nalepa, Wenka i dr Wilga. KS Piast, który przydzielony został do grupy II (bytomskiej), nie miał sobie równych. Wygrał wszystkie sześć spotkań i zajął pierwsze miejsce. Grupę I (zabrską) wygrał RKS Kopalnia Szombierki, III (opolską) — RKS Lwowianka Opole[4], a IV (kluczborską) — KKS Cresovia Kluczborek.

Kadrę KS Piast w spotkaniach mistrzowskich stanowili:
Bramkarze: Jan Tajchman i Stanisław Zięba (zwolniony z wojska w listopadzie 1945).
Obrońcy: Feliks Kałużny, Karol Szpetecki i Edward Metzger
Pomocnicy: Mieczysław Hitnerowicz, Paweł Piechura, Stanisław Beliczyński i Jan Pajączkowski
Napastnicy: Henryk Mączka, Józef Walewski, Marian Prajsner, Karol Nowak, Józef Dmytrow III, Zygmunt Szajner, Kazimierz Przybylski i Wilhelm Neugebauer